Tweede keer een druivenras als thema dit jaar. Na Chenin kiezen we deze keer voor Grenache. Al zou dat eigenlijk Garnacha moeten zijn, zoals we zullen leren.
We vroegen een gerenommeerd wijnkenner om voor onze wijnclub dit onderwerp uit te diepen.
Bart Sap, zelf een paar jaar lid van Brabo, is bestuurslid van de Belgische Sommeliersgilde en organiseerde in die hoedanigheid onder andere de zestiende editie van de wedstrijd “Best Sommelier of the World” in Antwerpen in het jaar 2019.
We waren vereerd dat hij onze uitnodiging aanvaardde, we gaven hem carte blanche wat presentatie en wijnselectie betrof, en het werd een onvergetelijke avond.
Bart bouwde de presentatie op een logische manier op, ideaal om op een korte tijd veel te leren.
Oorsprong
Er was lange tijd onenigheid over de geboorteplaats van grenache.
Zowel Aragòn, in het noordoosten van Spanje, als het Italiaanse eiland Sardinië hadden argumenten om de ereplaats op te eisen.
Schriftelijke referenties over garnacha (de Spaanse naam) en cannonau (zoals de druif in Sadinië wordt genoemd), verschenen ongeveer rond dezelfde tijd (1513 vs 1549).
Genetische argumenten gaven nog niet zo lang geleden de doorslag, ten gunste van Aragòn. We zouden dus de Spaanse benaming moeten gebruiken: garnacha in plaats van grenache.
Verspreiding
Als we er dus van uitgaan dat de oorsprong van dit druivenras zich in Spanje bevindt, is het logisch dat de druif zich rond de Middellandse Zee heeft verspreid.
Aan de hand van enkele kaartjes die Bart toont, wordt dit duidelijk.
Doorheen Spanje zelf vinden we de druif op veel plaatsen. De warme en droge omstandigheden zijn er immers ideaal ervoor.
Via de kust van Roussillon kwam de druif in Frankrijk terecht, en vormt nu het sleutelras in de Zuidelijke Rhône en de Languedoc.
Sardinië was een Spaanse kolonie van de 15de tot de 18de eeuw, waardoor de druif ook daar terecht kwam. Cannonau is een van de belangrijkste druiven op het Italiaanse eiland.
In de 19de en 20e eeuw verspreidde de druif zich over de wereld.
Australië, met Barossa en McLaren Vale, de Verenigde Staten met Californië (Paso Robles, Santa Barbara, Lake County) en Zuid-Afrika brengen momenteel mooie Grenachewijnen voort. Chili en Argentinië kennen een groeiende aanplant.
Hedendaags belang
De druif is uitstekend droogte- en hittebestendig en wordt als een cruciaal ras binnen de klimaatadaptieve wijnbouw beschouwd.
Herwaardering van oude wijngaarden, zoals in Gredos, en nadruk op terroirexpressie moeten de toekomst verzekeren.
De wereldwijde aanplant bedraagt momenteel 170.000 ha. Spanje, Frankrijk, Australië en Italië zijn goed voor 80 – 85% van de aanplant.
Genetische familie
We wisten wel dat er naast de blauwe druif ook een witte grenache bestond, maar Bart verbaasde ons door niet minder dan vijf ondersoorten te benoemen.
De belangrijkste is uiteraard de blauwe grenache noir, synoniemen zijn garnacha tinta, cannonau en tinta aragonès. De witte grenache blanc heeft als synoniem garnacha blanca. De druiven van Grenache gris of Garnacha Roja hebben een roze kleur. Garnacha peluda of Lledoner pelut is een blauwe variant met wat dons aan de onderkant van de bladeren, en zelfs alicante bouschet of garnacha tintorera, de ‘teinturier’ (druif met gekleurd sap) behoort tot de grenache-familie.
GSM
Dé klassieke blend met Grenache is zonder twijfel GSM: Grenache, Syrah, Mourvèdre.
Oorspronkelijk ontstaan in de Zuidelijke Rhône, biedt deze blend bijkomende eigenschappen. Door het spelen met de verschillende onderdelen kan de wijnmaker een balans tussen zuur, tannine en alcohol bepalen, en meer complexiteit toevoegen aan de wijn. Waar het bij Grenache soms wat ontbreekt aan zuren kan dat met Syrah bijgestuurd worden, en de zachte tannine van Grenache vinden een aanvulling bij de wat stevigere structuur die Mourvèdre brengt.
De wijnen
Zoals steeds zijn de proefnotities een samenvatting van de besprekingen die door de leden werden gegeven.
1- Herencia Altés ‘Benufet’ 2024 – D.O. Terra Alta (Spanje)
Een witte Grenache uit zuidelijk Catalonië, wat een belangrijke regio is voor Garnacha Blanca. De wijngaarden worden biologisch bewerkt. Fermentatie en rijping in beton.
Bleekgeel, tranen kleven aan het glas. Licht aromatisch. Honing, nectarine. Matige zuren, exotisch fruit, fris.
2- Peter Franus Lake County Grenache Blanc 2023 – Red Hills Lake County AVA (Californië, USA)
De wijngaarden zijn hoog gelegen, wat in dit warme gebied zorgt voor grotere dag-nacht temperatuurverschillen. De stokken staan op een ijzerhoudende vulkanische bodem. Volgens gegevens van de wijnmaker fermenteert de wijn gedurende 15 dagen aan 50°F, omgerekend is dat een koele 10°C. Zelfs de geselecteerde commerciële gisten zullen het bij deze temperatuur toch moeilijk hebben…
Bleekgeel. Mineraal, perzik, exotisch fruit, citrus, venkel. Strak en droog, ziltig mineraal.
Ondanks deze bespreking volgt een korte discussie, die erop neer komt dat deze wijn ons geen wow-gevoel geeft. Een beetje saai, vlak, niet expressief genoeg.
3- Domaine Lafage ‘Nicolas’ 2023 – IGP Côtes Catalanes (Frankrijk)
Languedoc-Roussillon is zowat het kerngebied voor grenache in Frankrijk.
De derde wijn van de avond is afkomstig uit de Roussillon.
“Vieilles Vignes Grenache” prijkt ook op het etiket. De stokken van gemiddeld 65 jaar oud staan op terraswijngaarden in Les Aspres en de Haute Vallée de l’Agly. Marmer en zwarte schist in de bodem.
Fermentatie en maceratie gedurende 30 dagen, gevolgd door rijping van 10 maanden waarbij 20% van de wijn op Bourgogne vaten van Franse eik ligt.
Veel aroma’s, van rood fruit en hout, complex.
Iets minder fruit in de mond, wat hout, wel elegant en mooie complexiteit.
De neus evolueert in het glas. Tannine is merkbaar.
4- Cantina Berritta ‘Thurcalesu’ 2021 – D.O.C. Cannonau di Sardegna (Italië)
Cannonau is dus het synoniem voor grenache in Sardinië.
Cantina Berritta heeft wijngaarden in Dorgali, nabij de vallei van Oddoene, op 120 m hoogte, met verweerde graniet in de ondergrond.
Deze Cannonau wordt op roestvrij staal vergist gedurende 15 dagen, en rijp verder af In inox tanks gedurende 6 maanden en nog 12 maanden in 10 hl eiken vaten.
Evolutie, donkerrood. Rood en zwart fruit, al wat tertiaire toetsen, leder, animaal. In de mond warm, jammy, met matige tannine.
Aanvulling: er is een stevige bruinverkleuring in deze wijn, de tannines zijn versmolten en de zuren zijn ondersteunend.
5- Bodegas Arrayán ‘El Bufón’ 2020 – D.O. Cebreros (Sierra de Gredos) (Spanje)
Hip en hype: de wijnregio in de buurt van Madrid, waar vergeten en verwaarloosde wijngaarden aangeplant met oude garnachastokken worden geherwaardeerd.
Onder de overkoepelende naam Sierra de Gredos vinden we de herkomstbenamingen D.O. Méntrida, D.O. Cebreros , D.O. Vinos de Madrid en Vino de la Tierra de Castilla y Leon.
Het is een ruw, hooggelegen gebied, waar stokken van meer dan 100 jaar oud staan. Graniet, kwarts en zand bepalen de ondergrond. Het is er relatief koel, rekening houdend met de centrale ligging in Spanje, dat komt vooral door de hoogte, met toppen tot rond de 2000 meter.
De druiven voor deze ‘El Bufón’ groeien op 1000 meter hoogte, en zijn 60 jaar geleden aangeplant. Hier vinden we graniet en leisteen in de bodem.
De wijn wordt vergist met 30% hele trossen en rijpt 5 maanden in cement eieren en 6 maanden in Franse eik van 300 tot 500 liter.
Medium robijnrood, tranend.
Vuursteen, gerookt, violetjes, kers, aardbei, hout.
Verrassend fris, mooie tanninestructuur, ondersteunende zuren, mooie body.
De balans tussen alle elementen in deze wijn zit heel mooi.
6- Saint Jean du Barroux ‘Les Usclades’ 2020 – AOP Ventoux (Frankrijk)
We gaan naar de Zuidelijke Rhône, waar grenache een van de belangrijkste druiven is. Als ruggengraat voor de GSM blend enerzijds, anderzijds omdat de druif zo goed geschikt is om in het warme droge mediterrane klimaat te gedijen.
We vinden grenache in alle herkomstbenamingen, tot in Châteauneuf-du-Pape, waar het een van de 13 toegelaten variëteiten van de blend is.
Voor de zesde wijn gaan we naar de voet van de reus: de Mont Ventoux.
Philippe Gimel, goede vriend van Bart Sap, heeft de status van cultwijnmaker verworven in de Ventoux regio. Op de 12,5 hectare werkt hij organisch. De bodem is gevormd tijdens de drie geologische periodes van het trias, waardoor zijn wijngaarden een complexe ondergrond kennen.
De wijngaard waar deze ‘Les Usclades’ van afkomstig is bevindt zich nabij de Dentelles de Montmirail, op 350 tot 500 m hoogte. De bodem is hier uit het middelste trias: kalksteen en mergel.
De wijn wordt gevinificeerd op beton, en opgevoed gedurende 11 maanden op roestvrij staal opgevoed en nog 9 maanden in fles.
Robijnrood, medium intensiteit. Animale stalgeur, gesloten rood fruit, violetjes. Elegant, gebalanceerd, zachte tannine, alcohol geïntegreerd.
De wijn vertoont in het begin inderdaad nogal wat reductie. Na wat lucht geven, eventueel door over te schenken in een ander glas en terug, komt het aroma helemaal tot zijn recht. Wilde bloemen, donkere kers, garriguekruiden, sinaasschil en tabak leiden naar een complex kruidige en fruitige wijn met zwarte bessen, stevige tannine en evenwichtige zuren.
7- Franco Lourens ‘Lua Ilse’ 2023 – WO Piekenierskloof (Zuid-Afrika)
Grenache kent een groeiend belang in Zuid-Afrika. De focus ligt hier ook (zie de Chenin-avond van onze wijnclub) op oude stokken en terroirexpressie. Piekenierskloof is de kernregio. Het is een regio met een koel klimaat, hooggelegen, met uitgesproken temperatuurverschillen tussen dag en nacht. De wijnen van Eben Sadie zijn wereldberoemd (en duur), Bart gaat te rade bij een buurman ervan.
Franco Lourens is ‘the new rising star’ in de Zuid-Afrikaanse wine scene. Hij heeft druiven op verschillende plekken in de westkaap, met focus op Contermanskloof en Piekenierskloof.
‘Lua Ilse’, genaamd naar zijn dochtertje, is afkomstig van een plot op 650 m hoogte, aangeplant in 1988. Na een lichte extractie volgt een fermentatie met 25% hele trossen. Rijping gebeurt gedurende 12 maanden op neutrale (gebruikte) vaten van 500 liter.
Lichte evolutie in kleur.
Rood fruit, aardbei, licht gestoofd fruit, peper, elegant. De mond volgt de neus: elegant met een lange afdronk.
Een beetje bescheiden bespreking voor deze complexe wijn met finesse en focus.
Bart vult aan: puur, balans, en vooral: lekker!
8- Domaine Lafage Maury Tuilé 2017 – AOP Maury (Frankrijk)
Grenache is in Zuid-Frankrijk ook de basis voor Vin Doux naturel (VDN): versterkte wijnen waarbij door toevoeging van zuivere alcohol de gisting stopgezet wordt, zodat meer restsuiker in de wijn blijft. Banyuls en Maury zijn de meest gekende regio’s hiervoor.
Het klimaat, tegen de Spaanse grens, is er heet en droog. Leisteen definieert de bodem.
De Maury Tuilé van Domaine Lafage is afkomstig van wijngaarden aan de voet van kasteel Queribus, met bodems van donkere schist.
De wijn rijpt onder invloed van zuurstof volgens de tuilé-techniek: in open glazen bonbonnes of vaten wordt de wijn enkele jaren blootgesteld aan zonlicht en de wisselende buitentemperaturen. Dit geeft de typische amberkleur en complexe, nootachtige aroma’s.
De medium zoetheid in de wijn wordt geïntegreerd door de fijne zuren. Nootjes, rozijnen, rode kers en kruiden. De afdronk is lang, met donkere chocolade en fijne tannine.
In vergelijking met portwijn, ook versterkte wijn, hebben we hier veel meer fraîcheur.
Tot slot
Het citaat waarmee Bart Sap de presentatie eindigt:
Grenache is geen druif met één verhaal, maar een ras dat context nodig heeft om begrepen te worden.
| Herencia Altés ‘Benufet’ 2024 | Bart àPart – Van Hende Wijnimport | € 16,50 |
| Peter Franus Lake County Grenache Blanc 2023 | Artevino | € 31,75 |
| Domaine Lafage ‘Nicolas’ 2023 | Artevino | € 14,96 |
| Cantina Berritta ‘Thurcalesu’ 2021 | Van Eccelpoel Wijnen | € 21,45 |
| Bodegas Arrayán ‘El Bufón’ 2020 | Wijnkennis | € 23,50 |
| Saint Jean du Barroux ‘Les Usclades’ 2020 | Bart àPart – De Heerlyckheid | € 37,95 |
| Franco Lourens ‘Lua Ilse’ 2023 | Wijnen De Kok | € 29,95 |
| Domaine Lafage Maury Tuilé 2017 (37,5cl) | Van Eccelpoel Wijnen | € 13,95 |
Verslag: Marc Roovers
Foto’s: Robby Sallaets
 |  |
 |  |
 |  |